Steenkool in het VK in 2026: waarom ‘uitgefaseerd’ niet betekent ‘vergeten’
Steenkool is geen brandstof meer, maar een schaduw. Als een uitgedoofde vulkaan blijft ze warmte afgeven onder het Britse energielandschap. In 2026 tekent die nalatenschap nog steeds contouren in beleid, rechtspraak en regionale economieën.
Dit verhaal gaat niet over afscheid, maar over naschokken. Over hoe een afgesloten hoofdstuk blijft doorwerken in beslissingen van vandaag – en waarom ‘uitgefaseerd’ iets anders is dan ‘vergeten’. Hier begint de ontleding.
September 2024: het moment waarop steenkool officieel eindigde
Op 30 september 2024 ging in Nottinghamshire de laatste Britse kolencentrale uit: Ratcliffe‑on‑Soar. Voor het eerst sinds 1882 werd er in Groot‑Brittannië geen enkele kilowattuur elektriciteit meer opgewekt uit steenkool.
Dat maakte het VK het eerste G7‑land dat volledig stopte met kolenstroom. Geen symbolische overwinning, maar een structurele breuk met 140 jaar industriële geschiedenis. In 2012 kwam nog 40% van de Britse elektriciteit uit steenkool. In 2025: 0,0%.
Maar hier zit de verrassing: steenkool is niet ‘weg’
De meeste lezers denken dat met het sluiten van kolencentrales ook de kolenindustrie verdween.
Dat klopt niet.
In 2026 wordt er in het VK nog steeds steenkool gedolven – zij het op kleine schaal. Geen grootschalige dagbouw meer, maar enkele drift‑ en freeminer‑mijnen, vooral in Wales en het Forest of Dean. De totale productie in 2024 lag rond 106.000 ton, verwaarloosbaar vergeleken met de miljoenen tonnen van vroeger, maar politiek en juridisch uiterst gevoelig.
De Whitehaven‑zaak: waarom steenkool juridisch giftig werd
Het duidelijkste bewijs dat steenkool in 2026 niet zomaar ‘afgesloten hoofdstuk’ is, komt uit Cumbria.
De geplande Whitehaven‑kolenmijn, bedoeld om jaarlijks tot 2,8 miljoen ton cokeskolen te leveren aan de staalindustrie, werd in september 2024 door het Britse Hooggerechtshof definitief onderuitgehaald. De reden was cruciaal: de overheid had de downstream CO₂‑uitstoot niet meegenomen in de besluitvorming.
In april 2025 trok het mijnbedrijf zijn aanvraag volledig in. Daarmee werd Whitehaven het juridische keerpunt: sinds die uitspraak is het vrijwel onmogelijk geworden om nieuwe fossiele projecten goedgekeurd te krijgen zonder volledige klimaatanalyse.
Wat gebruikt het VK in 2026 dan wél?
Het antwoord is minder groen dan veel mensen denken.
- Hernieuwbaar: in 2025 kwam gemiddeld 44% van de Britse elektriciteit uit hernieuwbare bronnen. Wind alleen al was goed voor bijna 30%.
- Gas: ondanks de kolenexit levert aardgas nog steeds ongeveer 27–30% van alle stroom.
- Kernenergie: rond de 12%, met verouderde centrales die richting sluiting gaan vóór nieuwe capaciteit volledig beschikbaar is.
De paradox van 2026: het VK is kolenvrij, maar nog lang niet fossielvrij.
De echte impact: gemeenschappen, niet megawatts
Statistieken vertellen maar de helft van het verhaal. De andere helft speelt zich af in voormalige mijnregio’s.
In gebieden als South Wales, Yorkshire en Cumbria leidde de afbouw van steenkool tot:
- Structureel banenverlies dat generaties overspant
- Lagere gemiddelde inkomens dan het nationale gemiddelde
- Afhankelijkheid van overheidssteun en herontwikkelingsfondsen
Hoewel hernieuwbare energie nieuwe banen creëert, komen die banen niet automatisch op dezelfde plekken terecht. Dat spanningsveld bepaalt in 2026 het politieke debat rond energie.
Wat steenkool ons in 2026 écht leert
Steenkool verdween niet omdat het ‘op’ was. Het verdween omdat het economisch, juridisch en moreel onhoudbaar werd.
De les voor de toekomst is ongemakkelijk maar helder: energietransities zijn geen technische projecten. Het zijn sociale processen, met winnaars en verliezers.
Wie in 2026 denkt dat steenkool slechts een stoffig museumstuk is, mist het punt. Steenkool is het bewijs dat een energiesysteem kan kantelen – maar alleen als politiek, rechtspraak en economie tegelijk bewegen.
Conclusie: steenkool is weg. De gevolgen niet.
Steenkool heeft het Verenigd Koninkrijk gebouwd. Het heeft het ook vervuild, verdeeld en uiteindelijk vastgezet in een systeem dat niet meer werkte.
In 2026 is de rook verdwenen. Maar de keuzes die het VK maakte om steenkool achter zich te laten, bepalen nog decennia hoe het land omgaat met energie, industrie en rechtvaardigheid.
